Whisperings of the Soul. Een weblog over de hobbelige, onvoorspelbare weg naar ouderdom.

Voorbij de wazigheid II
Het zelfbeeld blijft een mysterie

Ik heb al eens eerder geprobeerd een schets van mezelf te geven. Stelde mezelf de vraag ‘wie ben ik?’ en ‘wie ben ik niet?’ Terwijl ik eigenlijk een stille man ben, vroeg geleerd pijnlijk te zwijgen, dacht ik misschien toch een te openhartige man te zijn, of vooral, juist niet zoals een man hoort te zijn: stoer, altijd vol vertrouwen vóóruit kijkend, niets aan de hand, op de keper beschouwd weinig van zichzelf (durven) to­nend. Iets van stoerheid ken ik overigens wel: de auto – toen ik nog werkte, mijn ontsnapping en onafhankelijkheid in een ‘deftige slee’, een Citroën CX 25gti, verkocht omdat ik dacht dat het voorbij was. (Het is waar, vroeger viermaal een Deux Chevaux, een GSA en een BX.) Maar niets blijft zoals het is, nu, na de Saab die het onlangs begaf, rijden we in wat een Chevrolet heet, een automaat. Dit geluk, het rijden, heeft iets van mijn oude trots gered. Zodra we onder de rook van het (eigen) huis vandaan zijn, weet ik dat geen stad mij te ver is. (Bo, onze Labrador, gaat vaak mee.) Petrus, de zwarte kat, zocht alles zelf wel uit, maar hij is dood.
Ik ben een man van het hart, maar ook sterk van het hoofd, denkend en gravend. Vaak komen de opmerkingen die ik paraat had willen hebben pas later.
Een man van de emotie, de gehechtheid, de nuance, iemand van eb en vloed maar die soms zijn getijdenboek niet kent. Een man van de verwondering en metaforen, met ideeën onder het hart. Intellectueel, sensitief, een schrijver, een dromer, een denker, een man met passie voor rechtvaardigheid en mensenrechten, met een hekel – elk woord is te flauw - aan verlorenheid en sociale overbodigheid, met liefde voor esthetiek, literatuur en kunst en lyrisch over landschappen. Ben ik soms een dichter? Een humanist. Een trou­we en liefhebbende man, een man met sociale tekorten (soms ‘rijk aan taal, arm aan liefde’), een familieman, zoals elk mens een man met sym­pa­thieën en antipathieën, een ernstige man, een waarnemer, een man die terugkijkt op ‘goede werken’, een lezen­de man, een ‘ kalm religieuze’ man. Een geïnspireerde man, als het om muziek gaat, opent zich een waaier aan geluid: pianoconcerten van Beethoven tot Simeon ten Holt, Eleni Karaindrou, Anouar Brahem en Arvo Pärt, maar zeker ook Leonard Cohen, Bruce Springsteen, Lou Reed, Van Morrison, The Moody Blues – en er zou een traan van melancholie kunnen vallen bij de stem van Nick Lowe.
Iemand zei eens, “een slimme man, een sociaal georiënteerde man.” “Een zielenman”, lang haar met vele lokken grijs. Ik ken mijn zorgen, maar leer dat ze overbodig zijn. Een man met een variatie aan verlangens. Een man met een pacifistische instelling, een af­keer van agressie, toch een man die heftig kan zijn in emotie, soms brandend van onmacht. Allergisch voor onrecht, macht en vernedering, een man met een scherp verzet te­gen bureaucratie, hypocrisie en aan al wat de geesteloze gewoonte voorschrijft. Ik voel minachting voor de hedendaagse afrekencultuur: targets, scores. “U bent onder de maat.” Een man die zijn hoofd moet vasthouden; het is vastgezet met vier schroeven, ik ben mijn nek, pijnlijk getroffen, maar een mens die in dat beeld niet wil worden vastgezet. Vroeger versleet ik sandalen, maar de laatste jaren is het de halfhoge schoen die mij houvast geeft.
Een man met een vogelhoofd. We gingen graag naar Portugal. Het lijkt me soms een kwestie van moed nog zo ver van huis te gaan, maar het is wat ingewikkelder sinds van schedeldak tot schouderblad mijn wereld ‘anders’ is. Niettemin noteer ik alvast dat we naar Berlijn en Praag gaan.
Wie ben ik niet? Een mislukte man. Een gelukkige man die denkt dat het leven een feest is. Een stoere, optimistische man. Een zakelijke man. Fysiek groot met forse handen, ik heb vaak gedacht een jongen te zijn gebleven. Een man met bizarre wensen evenmin. Een succesvolle man, althans als we denken aan het tegenwoordige affiche van succes. Een man strak in het pak. Een uitbundige man.
Ik ben iemand met een romantische gedachtewereld, zo’n man verwacht meestal teveel, dus omgekeerd ervaar ik vaak de teleurstelling. Ik herstel mijn kompas.
Ik zie mezelf maar ben er niet zeker van dat anderen mij ook zo zien. Zij zien mij weer anders. Ben ik eigenlijk zoals anderen mij zien? Hier raken we het mysterie want we weten nooit precies hoe dat beeld van anderen er uitziet. “Wees daar maar zeker van”, zegt Kundera. “We zullen nooit te weten komen waarom en waarmee we anderen irriteren, wat ze lief en lachwekkend aan ons vinden.” Ons ik is waziger dan ik dacht. En ik geloof Kundera, want “we kunnen proberen het zelf te schilderen, maar één gemene kreet en je bent voor altijd veranderd in een deerniswekkende karikatuur.” We zijn wat zij van ons denken, maar wat zij wérkelijk denken, weten we vaak niet.
Gisteren las ik, zoals elke dag, het dagboek van Gérard van Eyk en hij haalt Hillel aan, een Joods wetgeleerde en afstammeling van koning David: “Als ik er niet voor mezelf ben, wie zal er voor mij zijn? Maar als ik er alleen maar voor mezelf ben, ben ik er dan zelf nog?”
Ik heb met toenemende verlegenheid jullie reacties gelezen. Een feestelijke en wederkerige hartelijkheid, dank állemaal. Het heeft me verheugd dat we geen vreemden blijken.
[Afbeelding: “Het zwaarst valt het afscheid van een deel van jezelf” van Albert Robbe. Het citaat van Kundera komt uit diens roman ‘Onsterfelijkheid’.]