Whisperings of the Soul. Een weblog over de hobbelige, onvoorspelbare weg naar ouderdom.

Het vuur van de bureaucratie is dodelijker dan elk ander
Alsof we leven in een abstracte cultuur

Een paar jaar geleden schreef de psychiater Bram Bakker een helder, noodzakelijk en uitdagend betoog over de ‘georganiseerde chaos’ van de psychiatrische hulp. Over de niets opleverende maar alles ophoudende vergadercultuur. Over de verwarrende postcodepsychiatrie als ultieme blijk van bureaucratie. Over de ‘vervreemding’ van de medische wetenschap. Over de onterechte nadruk op verzorging. En niet in de laatste plaats over de gereserveerdheid van psychiaters die al het menselijke vreemd lijken als tegenpool van normale betrokkenheid van psychiaters die wat betreft tegenslag of lijden aan het leven in vrijwel niets verschillen van hun patiënten. “Van alle artsen, toch al niet de gezondste beroepsgroep, scoren de psychiaters het hoogst met verbroken relaties, verslavingen, psychische klachten en dood door eigen toedoen.”
Bakker is als idealist een dissident binnen de professie, zoals Jan Foudraine en Frank van Ree dat in hun tijd waren, maar Bakker onderscheidt zich van deze twee. Hij heeft niet alleen een ander temperament, hij kent ook hun kleine menselijke valstrikken en trekt er lering uit, hij spreidt zijn visie uit als een ‘open deken’ over de geestelijke gezondheidszorg om over zichtbare misverstanden – bijna ‘evidence based’ – met argumenten een debat te openen.
Het is, in mijn ogen, het soort onmisbare reflectie op het eigen ambacht dat, via welke hand dan ook, na enkele decennia weer eens aan het papier wordt toevertrouwd om alle vanzelfsprekendheden rond institutionele en juridische beperkingen open te breken. Ook het ‘valse licht’ op de professie wordt dan niet ontzien. Bakker doet dit alles als een nuchter en gemotiveerd vakman die zich blijft afvragen waarom de zaken gaan zoals ze gaan en terecht, maar ook onvermijdbaar, de vinger legt op de plek die het meeste zeer doet: de taboecultuur – want zoals het (op sommig vlak) gaat, is werkelijk te gek om los te lopen. Niet alleen op het vlak van waanzinnige bureaucratie, maar ook op dat van het vermeende imago. Zoals hij als jochie onder de indruk was van psychiaters alsof het tovenaars waren, zo zal menig volwassen lezer nu toch ontgoocheld raken door opvattingen en houdingen die hij niet voor mogelijk hield. Anderzijds, een psychiater is niets menselijks vreemd en wat is er mis aan een bevlogen vakman – daar wordt alom om geroepen, om het even welk vak – en in dát licht is een flink deel van dit boek een gezonde impuls tot een grondige discussie over betekenisgeving aan uiteenlopende facetten van het medisch specialisme psychiatrie.
Er staat, ook volgens Bakker, veel op het spel. Een eventuele twist binnen de professie over de loyaliteit van de auteur is maar bijzaak en zal kortstondig zijn. Waar het om gaat, is het dramatisch slecht functioneren van de hulpverlening aan mensen in acute psychische nood. Die hulpverlening – het totale weefsel van instellingen en voorschriften – lijkt zo voortreffelijk rijk geregeld, dat het de kwaliteit en toereikendheid van hulpverlening buiten discussie plaatst en houdt en dat het falen wordt toegeschreven aan de mensen die er een beroep op doen. Door veel andere auteurs is er natuurlijk al vaak op gehamerd dát het ook anders ligt, maar meestal terloops in het betoog, en hier, in het boek Te gek om los te lopen, vinden we het in geconcentreerde vorm. Niemand hoeft die beker helemaal leeg te drinken, al op minder dan halverwege wordt helder dat het om de rekening gaat van een attitude, ten diepste wel deugdzaam maar in de dagelijkse praktijk geknecht aan dwaasheden.
[Bram Bakker, Te gek om los te lopen. Misverstanden in de psychiatrie, De Arbeiderspers.
Afbeelding: schilderij “Crucified psychiatrist” by Simon Richardson.]