Whisperings of the Soul. Een weblog over de hobbelige, onvoorspelbare weg naar ouderdom.

Doeken zijn de dragers van beelden
Over “Specht en zoon”

Het kan natuurlijk ook een foto zijn of ansichtkaart, maar in dit boek is het schilderslinnen, dat in allerlei kwaliteiten en maten bestaat, dat de drager wordt van een beeld, een beeld dat zichzelf niet zal kunnen zien maar dat z’n bestemming is als het eenmaal in winkel wordt opgehaald nadat het op de gewenste maat is gesneden en met spieën van drie punt zes stevig in een raamwerk is vastgezet.
Even is het curieus, maar al gauw wordt het spannend hoe Willem Jan Otten, die ik tot nu alleen maar ken als schrijver van het essay “Denken is een lust”, zijn roman laat ontstaan vanuit het ogenschijnlijk dode schilderslinnen, een doek van groot formaat dat de kunstschilder gadeslaat en benieuwd ook naar wat hij met hem van plan is. Welk schilderij zal ik worden? En als het iets met mij wordt, waar zal ik terechtkomen? Begrijpt schepper, zo noemt het doek de schilder, wat of wie hij van mij wil maken? Hij ving eens op, een Piëta, maar wat is dat? Er gaan maanden waarin de ikfiguur, een prachtig gekozen gezichtspunt, als doek van 2 bij 1.20 alles, voor zover zijn oog reikt en niet verkeerd om tegen de muur staat, observeert en nog van weinig begrijpt. Totdat hij weet wie hij worden zal, nadat hij getuige is geweest van de geheimzinnige opdrachtgever en schepper: “(…) ik raakte volledig begoocheld door scheppers geconcentreerde blik wanneer hij soms voor me kwam staan, zonder mij met een vinger aan te raken.” En dan, als de scheppingsperiode begint: “(…) ik vond het een hersenloze periode, hoe zinnelijk en zinderend het soms ook kon zijn de verf te voelen opdrogen op mijn huid.” Maar goed, door allerlei verrassende en driftige gebeurtenissen heen, werd hij geschilderd, 'op een schoot van het groenste satijn'. "Ik ben een mens geworden”. In het schilderij, zoals schepper het heeft voltooid, ligt diens herinnering aan een plotseling gedoofde hechte vriendschap met een klasgenoot van vroeger en de gestorven zoon van de opdrachtgever, een steenrijke baggerkoning, die enkele keren fluisterend had gezegd, ‘Je redt er een leven mee’, maar de diepere betekenis was schepper ontgaan. Het is een jongen van twaalf. Schepper en Lidewij zijn ontroerd door het kwetsbare naakt, maar het blijkt een bizar ‘beeld’ wanneer het door Minke, een journaliste die de schilder al lange tijd kent, tijdens een heftig verlopend atelierbezoek onmiddellijk wordt ontmaskerd als een vertoning uit de rauwe realiteit van de gefortuneerde Valéry Specht, die op dat moment op sterven ligt. Maar had Minke alleen geloofd wat ze met eigen ogen had gezien? Had ze haar oordelen niet beter kunnen opschorten? “Wie zijn we als we wel kijken maar niet zien?” Een drama is onontkoombaar en intussen ligt Lidewij in het ziekenhuis en baart een zoon. De ikfiguur is bang dat de hand die hem heeft gemaakt ook de hand is die hem zal doden.
Willem Jan Otten (1951) wist zich te verplaatsen in de eenzelvige, impulsieve, driftige vaak ondoorgrondelijke aard van een kunstschilder, vermaard en tot in zijn tenen beducht om zijn reputatie, en schreef een tot het laatst spannende en fascinerende roman, poëtisch naar het leven en de dood. “Hoe houden ze het met zichzelf uit, de mensen?”

[© MN, over “Specht en zoon” van Willem Jan Otten, 142 pag., uitg. G.A. van Oorschot. Afbeelding: foto door Klaas Koppe.]