Whisperings of the Soul. Een weblog over de hobbelige, onvoorspelbare weg naar ouderdom.

De esthetiek van de natuur

Ik was al vroeg op afgelopen zondag, half acht, en het regende alsof het ook de hele dag niet meer zou ophouden. Op een bevriende weblog las ik: “een Heilige rustdag, maar een dag om dood te gaan”, maar ik hoop dat de engel des doods mij voorlopig nog niet op zijn lijstje tegenkomt. (Het benauwt me soms te denken dat hij dichterbij is dan ik kan weten.)
Na de lunch, die bestond uit verrukkelijke mosterdsoep en een paar sneetjes brood met jonge kaas en Doesburgse mosterd, besloten we de grijsheid van de dag onze eigen kleur te geven. En zo reden we even later onder een matgrijze lucht over zwartglanzend asfalt via Emmerich naar Kleve, naar het Museum Kurhaus, alwaar een vaste Sammlung is van Ewald Mataré – van wie ik ook een juweel van een dagboek heb – maar waar nu een expositie was, de laatste dag trouwens, van de Turijnse beeldend kunstenaar Giuseppe Penone (1947). Het museum, dat als zodanig nu tien jaar bestaat, is een reusachtig mooie witte burcht, daterend uit de 17de eeuw en gesitueerd in een historisch parklandschap vlak voordat men Kleve binnenrijdt. Penone behoort tot de Arte Povera, armoedige kunst, en gaat in heel zijn werk, beelden, tekeningen, installaties, een dialoog aan met de natuur, in het bijzonder met bomen, met zijn schors, takken en gebladerte. Zo hangt er beneden in de grote zaal een paneel, nee, een groot werk van drie meter hoog en twaalf meter lang, bestaande uit naar schatting 18 panelen bijna tegen elkaar, waarvan men eerst niet weet wat het nu eigenlijk moet voorstellen, maar even met de neus op het materiaal en dan op afstand er zo traag als een slak voorbij lopen, ich spüre den Atem des Waldes: het is een mond, gemaakt van véle duizenden kleine en grote Acaciadoornen. Die moeten alle, na eerst behoedzaam te zijn verwijderd en verzameld, met een pincet zijn vastgehouden, van een vlekje lijm zijn voorzien en op het licht grijs gehouden doek zijn vastgezet. Een monnikenwerk. Honderden keren zal hij meters van het immense doek zijn weggelopen om te controleren of de onderlinge afstand van de doornen nog wel zou gaan verbeelden wat hij van plan was. Het is een indrukwekkend kwetsbaar werk geworden. Het zal mettertijd verloren gaan, want het natuurproces zal de doornen doen verdrogen of verschrompelen, ik weet niet wat er mee gebeurt. Maar dit hoort bij de Arte Povera.
Zijn vele eenvoudig ogende maar gedetailleerde tekeningen zijn evenals ‘Der Mund’ een zich opeenstapelend respect voor de natuur. Giuseppe Penone, hij zal het zelf niet zeggen, maar is een dichter, hij is een zo gepassioneerd waarnemer, dat zijn werk de poëzie van de natuur laat zien. Er was steeds het wakend oog van vier of vijf suppoosten dus ik kon er helaas geen foto’s maken, bijvoorbeeld van heel natuurgetrouw getekende jaarringen van een boom, en op een papiertje in de hand noteerde ik deze regel van Penone: Der Baum bewährt die Erinnerung der Berührung während er wächts, dat is toch ongelooflijk mooi. ‘Zo’, dacht ik, ‘und so spiegelt den Bleistift, der Spitze der Bleistift, die Haut des Waldes’. Mit diesem Gedanke zurück nach Hause und nach einer köstliche Mahlzeit wieder aufs Insel hinter meinem Schreibtisch, und dort, ja, Ich danke mir für das poetische Glück des Sonntags. Es ist so Einfag. Gar kein Tag um zum Tode betrübt zu sein.
[De afbeelding spreekt voor zich, Der Mund, la Bouche, van Giuseppe Penone. Overigens is “I think it’s raining today” – so I stay in bed till twelve o’clock – een lied van Judy Collins en Graham Nash (met dank aan Gerard, Spinzels, zijn log op zondag jl.).]