Whisperings of the Soul. Een weblog over de hobbelige, onvoorspelbare weg naar ouderdom.

Morele passages omtrent thuisloosheid XIII

Het mechanistische mensbeeld betekent een voornamelijk technisch, functioneel denken en handelen, waarin geen ruimte is voor persoonlijke ontwikkelingen en ervaringen, terwijl in het narratieve mensbeeld (narratio is het Latijnse woord voor verhaal) alle afzonderlijke elementen slechts te begrijpen zijn in de context van het gehele (levens)verhaal. Voor de gezondheidszorg, vooral voor de geneeskunde, bood het mechanistische mensbeeld een zeer vruchtbaar model voor het verwerven van kennis over het functioneren van het menselijk lichaam en over het optreden van stoornissen daarin, en dat strookt ook met de tendens om het leven in al zijn facetten te beheersen. Daar, in de gezondheidszorg, en ook in z’n algemeenheid ontdekt men het venijn van deze houding die geheel synchroon loopt met andere ‘eigenschappen’ van deze tijd: het individualisme, een tekort aan gemeenschapszin, de zorg die wordt overgeheveld naar de marktsector, de schaalvergroting. De wederkerigheid wordt de prooi van het marktdenken. Burgers worden verweten dat ze het morele jasje van de calculatie hebben aangetrokken, maar ik herinner me een artikel van Mirjam de Rijk die de kern van het probleem toch eerder bij de overheid legde. “Wie calculatie zaait, zal calculatie oogsten.”
Een vertaling van dit mechanistische mensbeeld naar de dagelijkse werkelijkheid, waarin men als het ware al is vervreemd – misschien is het wat overtrokken – van de naaste buur, laat staan niet van de zwerver die zo’n compleet andere culturele orde vertegenwoordigt, vind ik in de omschrijving van het postmodernisme van Herman de Dijn: “De postmoderne mens tracht te leven en te overleven in een wereld zonder idealen, zonder grootse toekomst, teruggeworpen op zichzelf temidden van een in verwarring verkerende cultuur, en strevend naar wat het ook mag zijn dat de markt nu weer als must of look aanprijst.” Aangevoerd door markt en media heerst het kunnen doen wat men wil, het eigen goeddunken, als centrale waarde en dat brengt met zich mee dat men steeds op gepaste afstand blijft van (de meeste) anderen.
Een 38-jarige vrouw liep de afgelopen nacht gillend van radeloosheid door het park. Zij werd aangehouden door de politie die vanuit een verantwoordelijkheidsgevoel vervolgens telefonisch de Riagg inschakelde. Daar antwoordde men niets te kunnen doen aangezien de vrouw geen gevaar zou zijn voor zichzelf of haar omgeving. De politie liet daarop de vrouw aan haar lot over.
Troost of geruststelling, hoe kunnen we deze nog schenken. De betreffende vrouw wordt gezien als een autonoom persoon en de houding van de hulpverlening in deze is te karakteriseren als ‘Ik mag deze persoon niet bevoogden’. Politie en hulpverlening ‘dienen’ te wachten tot er feitelijk iets fout gaat, dat lijkt de strekking van dit soort alarmerende berichten, terwijl enige bemoeienis, ook al lijkt het op bevoogding, in wezen een vorm van weldoen is welke de autonomie (weer) kan doen herstellen. ‘Gezien’ worden in je leed lijkt wel een heel aparte kunst.
[Schilderij van Kim Richardson, “Dwelling”, luik in je hart.]