Whisperings of the Soul. Een weblog over de hobbelige, onvoorspelbare weg naar ouderdom.

De hel in Dante’s fantasie
Het Inferno, de hel. Het (ultieme) kwaad

Hij die zonder zonde is, werpe de eerste steen. En het bleef muisstil …. Zelfs hij die een deugdzaam leven leidde, maar slechts geen gelovige was, heette al een zondaar.
Ja, wanneer je leest over deze verschrikkelijke hel en kijkt naar die zo expliciete gravures van Doré, kan ik me Dante’s aarzeling en ontzetting goed voorstellen en zo treffend als Juke Hudig hem portretteert, ‘overmeesterd door verwarring en verdriet’.
Dante Alighieri stelt zich de hel voor als een soort trechter die meteen onder het aardoppervlak breed begint en dan toeloopt naar het ijskoude middelpunt van de aarde, daar waar Lucifer zetelt, de keizer van het rijk der smarten, “da mezzo il petto uscìa fuor de la ghiacia” (vanaf de helft der borst het ijs ontstijgend). Lucifer belichaamt de onwetendheid, de onmacht en de haat.
De deugdzame van goddelijke liefde verstoken Vergilius is hem tot vriend en rede. In die hel dalen zij af, komen ze steeds grotere zondaars tegen en aanschouwen ze de meest gruwelijke taferelen. Aan iedere ‘onzuivere ziel’ is wel gedacht.

De 1ste kring is het limbo of voorgeborchte van de hel waar zich de deugdzame ongedoopten en de heidenen bevinden, zoals de Romeinse dichter Publius Vergilius Maro. Het zijn er velen maar ze worden niet actief gestraft.
De 2de kring vormt het verblijf voor de wellustigen. Er woedt een eeuwige storm die de zielen voortblaast van hen die hun erotische verlangens niet wisten te beheersen.
In de 3de kring vertoeven de vraatzuchtigen. Het regent hier eeuwig en de zondaars worden bewaakt en gemarteld door de hellehond Cerberus. Hij scheurt de zondaars uiteen.
In de 4de kring duwen de hebzuchtigen en verkwisters loodzware lasten zinloos heen en weer.
In de 5de kring vertoeven de wraakzuchtigen. In de moerassige Styx bevechten de agressievelingen elkaar tot in eeuwigheid. De wrokkigen liggen onder water.
In de 6de kring, de stad van Dis, ‘wonen’ de ketters.
De 7de kring herbergt geweldplegers, ook zelfmoordenaars en godslasteraars. Hier is de bloedrivier, de Phlegerton, waarin zij als schimmen koken en gemarteld worden door Centauren zodra zij zich hoger uit de golven verheffen dan hun schuld toelaat. De zelfmoordenaars zijn in het woud der smarten. Als Dante van een van de bomen een twijgje afbreekt, begint de stam te bloeden. “Wij waren mensen en nu zijn we tronken.”
De 8ste kring is voor allerlei soorten bedriegers, zoals verleiders en koppelaars, heksen en zieners, corrupte politici en ambtenaren, huichelaars en dieven, voor kwade raadgevers en vervalsers. Niemand ontspringt de dans. Hier zwemt het monster Geryon. Het asgrauwe land heet Malebolge.
De 9de kring, de hier getoonde, helemaal beneden: de verraders. Dante en Vergilius ontmoeten de duivel in eigen persoon, ook weer zo’n afgrijselijke fantasie. Hij, de Satan, heeft drie muilen waarmee hij drie verraders tegelijk verslindt.

[© MN. Een impressie van de hel van Dante. Afbeelding: Paul Gustave Doré (1832-1883): Dante et Vergilius dans le neuvième cercle de l'enfer. Het is de enige gravure in kleur die ik heb kunnen vinden, de meeste zijn zwart-wit, ook in mijn uitgave van de Commedia, overigens buitengewoon knap en indringend werk.]