Whisperings of the Soul. Een weblog over de hobbelige, onvoorspelbare weg naar ouderdom.

Het is een klein, gebonden boek. De Hongaarse schrijver Imre Kertész won in 2002 de Nobelprijs voor de literatuur. (Hij werd als vijftienjarige jongen naar Auschwitz gedeporteerd en in 1945 bevrijd uit Buchenwald. Sindsdien is hij op zoek naar het waarom van de holocaust.) Na twee dagen heb ik Liquidatie helaas uit. Nu zijn het ook maar 152 pagina’s, maar ik heb toch twee dagen lang het verhaal van Keserü, ofschoon ik tussendoor nog weg was, intens gevolgd. Het is een briljante ro­man.
Het speelt in Boedapest, de jaren negentig, en het gaat eigenlijk om de vraag hoe te leven na het communisme, na Auschwitz. De intel­lec­tuelen zijn hun koers kwijt.
Hoofdpersoon B, Bé, een Hongaarse jood, heeft Auschwitsz over­leefd maar pleegt zelfmoord, vlak na een mooie romance met Sarah. Waarom? Hoe kwam hij aan de morfine? Waar is de roman ge­ble­ven, waarvan Keserü, lector bij een staatsuitgeverij, overtuigd was dat B die had nagelaten? Weet Judit, ooit met B getrouwd geweest, hier meer van? Keserü, die over nog al wat aanwijzingen beschikt dat de roman er werkelijk is, probeert al deze mysteries te ontrafelen. Het is een gepassioneerde zoektocht naar de waarheid. Fictie en wer­ke­lijkheid lopen door elkaar heen. Er passeren verschillende verhaal­mogelijkheden. Kertész doet dit op een beklemmende, fascinerende wijze; zijn pen is de spade en de aard van zijn schrijfwerk is graven, onvermoeibaar graven. Schitterend.

I.K. is een goed observator. Op het laatst, omdat hij nogal eens door het raam staat te kijken, zegt hij nog iets over daklozen: “De ge­zich­ten, de kleren, de kostuums (om zo te zeggen). Het gaf Keserü te den­ken dat op die grimmige gezichten soms wel nijd en woede ver­schenen, maar nooit verdriet of melancholie. Hij zag in dat die men­sen geen reden hadden om melancholiek te zijn want ze hadden geen herinneringen – ze hadden ze verloren of ermee afgerekend – dus in feite hadden ze geen verleden, maar ook geen toekomst. Ze leefden in een voortdurend heden, waarin het naakte bestaan als directe en tegelijk exclusieve werkelijkheid kon worden ervaren – in de ver­schil­lende vormen van zorgen en nood, of het kortstondige plezier van het ontbreken daarvan. Zij waren mensen zonder een verhaal, en die gedachte riep stille sympathie op. Hij wist uiteraard goed dat ze allemaal hun treurige verhaal hadden waardoor ze zover waren geko­men; maar Keserü stelde zich voor dat tegen de tijd dat ze daar wa­ren beland, hun verhalen hun betekenis al hadden verloren (als deze verhalen al betekenis konden hebben).”
[Imre Kertész, Liquidatie, Bezige Bij 2004. Afbeelding: portret van IK door Boros Attila.]