Whisperings of the Soul. Een weblog over de hobbelige, onvoorspelbare weg naar ouderdom.

Een kunstenaar vertelt zijn verhaal, maar welk?

Het rauwe en primitieve smijtwerk van Karel Appel is kennelijk een beeld dat bij mij is blijven hangen maar dat hooguit kenmerkend is voor een bepaalde periode en ook mooie, indrukwekkende werken heeft opgeleverd. Het schilderij hierboven, het heet ‘het verloren verlangen’, is met overwogenheid tot stand gekomen, vermoed ik, heeft niets met ongecontroleerde verfverspil­ling van doen en is zelfs niet ‘super’ abstract. Ik vind het een lelijk doek, met kleuren van lijden en jodium. Mensen met littekens van de verbeelding, vergroeide wonden uit de tijd van de processies van hartstocht.
Het is een treurige voorstelling van kwijtgeraakte verlangens. Welke verlangens dat zijn is onduidelijk, maar dat het ernstig is en schade heeft berokkend, dat zie ik op dit doek als verbeeld. De ernst, de schade, de vergankelijkheid van geluk, het lijden, de tragiek van het bestaan, die (herkenbare) dimensies leiden tot vervormingen van de realiteit en die overwegingen hebben de schilder geleid naar deze lelijke abstractie, tot lelijk geworden ‘mensen’ – door onverhelpbare tragiek.
Een andere mogelijkheid is, dat Appel helemaal geen individuele ellende heeft bedoeld, maar iets dat daarboven uitstijgt, bijvoorbeeld, mensen zijn (van nature) slecht, de meeste van hun verlangens blijven onvervuld en dát maakt hen tot monsters – maar dan had ik een andere titel vermoed: ‘de mens ontsnapt niet aan zijn lot’. ‘Het verloren verlangen’ neigt naar iets individueels en zegt als het ware dat je iets kunt verliezen dat dramatische gevolgen heeft.
Maar als het nu eens géén mensen zijn, maar dat wat ze zijn verloren!? Of wat de schilder zich herinnert dat hij kwijt is. Dat is veel eenvoudiger en niet zo dramatisch. Alleen deze schilder was zijn ‘spel’ of droom niet kwijt. Het verlangen wel?
We zien een schilderij. Op een rechthoekig kaartje eronder of rechts ernaast staat de naam van de schilder, de titel en het jaartal. Een beschrijving ontbreekt. Er staat niet: “Die middag moest ik denken aan de poppen van vroeger en dacht dat dit wel een mooi thema was voor een doek. Ik maakte een ruwe schets van een paar primitieve elementen en zette er de kleur van het verleden op.”
[Afbeelding: “Het verloren verlangen” van Karel Appel.]