Whisperings of the Soul. Een weblog over de hobbelige, onvoorspelbare weg naar ouderdom.

De stilste leefwereld (2)
Het ene neen is het andere niet. De verloren stem

Romain is (nu) twaalf jaar geleden vanuit Brabant naar Arnhem gekomen met het voornemen er opnieuw te beginnen. Al snel verviel hij in het oude criminele gedrag: zijn cocaïneverslaving zorgde onvermijdelijk voor berovingen en ander gewelddadig gedrag. Hij had last van waandenkbeelden en “zoop zich geregeld klem” zoals dat heet. Na het vernielen van zijn woning werd hij op straat gezet, sindsdien zwerft hij en komt hij “thuis” in het vieze kot (beschreven in dl. 1).
Bij geen enkele instantie is hij nog welkom. Zijn naam prijkt op de zwarte lijst want de bedreigingen en mishandelingen zijn iedereen te gortig geworden. Binnenkort (het is dan 2003, maar het speelt in wezen nu opnieuw) zal het schuurtje worden dichtgetimmerd. De woningbouwvereniging wil het via een kort geding laten ontruimen. Romain zal vanaf dat moment weer op straat staan, op een doodlopende weg. “Opname kan niet want hoewel agressief, is hij voor dwangopname niet gevaarlijk genoeg.”
Elk afwijzen van hulp is slechts contextueel te begrijpen. De man in de schuur heeft een wild en gewelddadig verleden. Zijn ernstige verslaving heeft hem buiten bereik van mensen gebracht en vormen een directe oorzaak van zijn extreme, gezondheidsbedreigende vervuiling. Er is nauwelijks nog een verhaal mogelijk, we kunnen slechts ‘luisteren’ wat deze chaos te vertellen heeft. Het is een context die het tegendeel is van wat we ‘moreel goed’, ‘menselijk’, noemen; het is een situatie die we niet kunnen laten voortbestaan omdat het ‘goed’ zou zijn dat het zich voordoet. Elke politieman en hulpverlener beaamt dit, weet en voelt zich aangespoord er iets aan te doen, maar trekt zich terug op het ‘neen’ van de man en op het vermeende ‘neen’ van de wet. Het is de klassieke spanning tussen het respect voor de autonomie en de beginselen van artsen, psychiaters en hulpverleners die overtuigd zijn van de weldadigheid van ingrijpen. Hulp kan (kennelijk) niet meer uit zichzelf plaatsvinden omdat het nodig is of moet, maar pas wanneer een betrokkene vanuit zijn autonomie stelling heeft genomen.
In de beschreven schuur ligt een verpauperd en ernstig beschadigde man. Noodgedwongen teruggetrokken in een donker hol dat niet veel anders meer uitdrukt dan zelfhaat en diepe schaamte tegenover iedereen die hem nog een blik waardig gunt. Is het een waardige blik of een verachtelijke blik? Hij gebruikt zijn stem niet meer, mompelt ‘neen’ of weert af. Angst en woede en schaamte hebben zich tegen zichzelf gekeerd en woekeren nog slechts van binnen. Romain ligt begraven in zijn biografische ellende. Wat weet hij er zelf nog van? Zijn zelfgevoel is verdwenen en daarmee ook zijn vermogen tot nadenken en (rationeel) overwegen. Dit is thans zijn leven, maar niet een leven dat hij herkent. Wantrouwen, angst, smerigheid en akelig dicht bij de grens van doodgaan. Wie kan nog zeggen dat hier sprake is van een autonome keuze?
[Malerei “Traurigkeit”von Herr de Toys.]