Whisperings of the Soul. Een weblog over de hobbelige, onvoorspelbare weg naar ouderdom.

De stilste leefwereld (4a)
Tweemaal twee slotoverwegingen, hoewel naar Romain tevergeefs

Autonomie van belang, maar niet heilig
De betekenis van het ideaal van autonomie te overschatten zal niet een bron zijn van misverstand. Het is meer de vasthoudendheid aan dit principe dat problematisch is, gekoppeld aan een houding van hulpverleners die conflicteert met goed hulpverlenerschap. ‘Autonomie’ en ‘gevaar’ zijn in de wet inmiddels genuanceerd, maar in de cultuur domineert nog de ‘oude’ zienswijze. Dit laatste kan tot gevolg hebben dat we te gemakkelijk doen wat we gewend zijn te doen in plaats van kritisch te staan ten opzichte van wat ‘vanzelfsprekend’ lijkt. (Wetgeving is niet een knopje dat het handelen op slag verandert.)
Behalve dat een samenleven van mensen maar tot op zekere hoogte door middel van wetgeving is te reguleren, verwachten we reeds in het ‘normale samenleven’ dat bij overtreding van regels niet naar de letter, maar naar de geest van de wet zal worden geoordeeld. In situaties van nood – los van de interpretatiemoeilijkheden is vaak haarscherp aan te voelen wanneer daarvan sprake is - kan zelfs een gegronde reden worden gezien om de wet even terzijde te laten en te doen wat gedaan moet worden: met het oog op het welzijn van de betrokkene(n). Dat is één argument om kritisch te staan ten opzichte van een overigens waardevol beginsel.
Een tweede argument zit dichter op de huid van de professie: de verantwoordelijkheid. Juist in extreem moeilijke situaties wordt er onvoldoende gereflecteerd op de betekenis hiervan terwijl er juist dan ten volle een appèl op wordt gedaan.

Interpretatie van de wet
Hier gaat het vooral om de vraag waar de ogenschijnlijk rechtlijnige interpretatie van een overigens duidelijk wetsartikel nu op berust. Terwijl we in een samenleving leven waarin uit allerlei richtingen wordt gepleit voor een ‘herstel van gemeenschap’, lijkt het hier alsof iedereen – want niemand neemt de verantwoordelijkheid – volledig in het duister tast omtrent de betekenis van ‘gemeenschap’ en wat dit betekent voor ieders verantwoordelijkheid. Kan of moet het nog erger dan bij Romain om uit de voeten te kunnen met ‘maatschappelijk ten gronde’ gaan? Rijst hier begrijpelijke twijfel? Of domineert in deze situatie een andere en wel een pure onmacht: onder dwang valt niets te beginnen. ‘Zei die man nou maar even “ja” of zuchtte hij een “help me”, maar Godbeterhet, hij zegt “neen”.’ Wat er in de hoofden van hulpverleners precies omgaat, lijkt me belangrijk om te weten. Het is niet alleen bepalend voor de hulp op dat moment, maar ook voor de zorg daarna. Soms moeten daden worden gesteld alsof er in de wereld geen twijfel bestaat. Zorg, maar ook verantwoordelijkheid, behoren in deze situaties tot de onopgeefbare taken.
[Afbeelding: “Endless journey” by Goro Fujita. Morgen 4b, slot.]