
Het verhaal De aardgeest schreef ik in 1985 en nu, tweeëntwintig jaar later, schrijf ik een licht herziene versie daarvan. Wanneer ik terugdenk aan de beginjaren tachtig weet ik hoezeer getroffen te zijn door auteurs als Henry Miller. Ik had in die tijd ook een aardige collectie Milleriana, maar delen daaruit zijn – tot mijn latere spijt – verkocht (maar alles wat je hebt, heb je toch maar voor een poosje, zo is het leven). Eén boek, De wijsheid van het hart, heb ik iemand cadeau gedaan en daarover bestaat geen spijt – wel jammer dat ik ’t niet meer kan inzien.
Maar voor ik morgen aanvang met een reeks van twaalf, eerst een verantwoording.
In september 1969 vonden er voor de Franse radio en televisie een aantal gesprekken plaats tussen Henry Miller en George Belmont. Miller was toen 78 jaar. De dialogen zijn in boekvorm bijeengebracht en verschenen achtereenvolgens in Frankrijk (1970) en in Duitsland (1973). Een Nederlandse editie werd in die tijd kennelijk niet van waarde geacht, ook later niet, of het moet zijn dat men vreesde met een doublure van doen te krijgen gezien de in 1963 verschenen correspondentie tussen Henry Miller en Jacques den Haan.
De aardgeest is een bewerking van de onverkorte Duitse uitgave Mein Jugend hat spät begonnen. De interviewstructuur heb ik geheel weggehaald, dus ook vraag en weerwoord van Belmont. Ik geloof niet dat zo’n bewerking, zo’n nadrukkelijke na-vertelling, een daad van schennis is, maar een korte toelichting is op zijn plaats. Het lezen van de boeken van Henry Miller, de brieven van hem aan Anaïs Nin, Milleriana van Den Haan en de biografie van Walter Schmiele hebben mij altijd betoverd: elk begrip van tijd en oriëntatie ontviel mij wanneer ik me terugtrok in de stille wereld van deze boeken, net zo lang tot ik de fysieke grens naderde van het ongemerkt dichtvallen van mijn ogen. Dat overkwam me ook tijdens het lezen van het Duitse interview, en ofschoon ik nimmer zijn stem heb gehoord was het alsof ik luisterde naar Miller. Naar een zacht pratende, vriendelijke en ernstige man. Naar een innemend mens.
Als ik ooit, zo meende ik toentertijd, naar een eiland verbannen zou worden, met het schijnbare lot van hopeloze eenzaamheid, “dan geraakte ik, hoe dwaas het ook lijkt, meer nog tot leven dan thans”, zo staat het in mijn dagboek. “Waar nu versnippering is, heerst dan een oneindige onderdompeling in de wereld van mijn schrijvers: Henry Miller, Anaïs Nin, Gustave Flaubert, Paul Léautaud, Violette Leduc, Leo Tolstoi, Oscar de Wit, Roger van de Velde, Jeroen Brouwers en Cees Buddingh. (Ik laat dit lijstje intact, maar nu, ruim twintig jaar later, voeg ik daar beslist nog enkelen aan toe en ben dan nóg onvolledig: Marcel Jouhandeau, Hans Warren, Alberto Manguel, Pessoa, Houellebecq, Márai, Camus, Nietzsche, Kapuscincki, Pascal, Vroman. En dat ‘zogenaamd meer tot leven geraken dan thans’ wat ik toen schreef, vind ik barre onzin en naïef – ik ben niet de man die de eenzaamheid viert, wel kan ik me de euforie over een enkele week van afzondering, denk aan Wolkers op Rottumerplaat in 1971, heel goed voorstellen.) Hoe irreëel deze gedachte aan ballingschap ook is, ze symboliseert het korte leven. Van alle plannen die in mij ronddwalen, krijg ik nog niet een kwart gedaan. Vooral dit besef en de liefde voor de letteren doen mij soms dromen van een eenvoudige, voor anderen macabere, maar toch weelderige verlatenheid.
In deze geest is De aardgeest ontstaan: een monoloog die, ofschoon niet wasecht, nauw verwant is aan het gesprek tussen Henry Miller en George Belmont, bijna veertig jaar geleden. Er is weinig waarvoor ik mijn hand in het vuur steek. Aldus is dit verhaal weer van Miller zelf geworden, zo toegeeflijk en openhartig is hij in zijn observatie van de menselijke natuur en daarom door mij een aardgeest genoemd. Het is niet aan strikte tijdsgrenzen gebonden, maar keert zich naar binnen: het verhaal van Miller is als de voettocht van de leerling naar de meester. Het zijn minder de feiten als wel de compositie van innerlijke nederlagen en triomfen. De werkelijkheid van deze mens, die fascineert me. De taal geeft daar slechts een idee van, zoals die ook een idee geeft van mijn wijze van interpreteren en mijn stijl van schrijven, wonderlijk te zien ruim twintig jaar later.
Vanaf morgen twaalf korte teksten die De aardgeest vormen, een verhaal dat ik Henry Miller zelf laat vertellen. De ‘ik’-figuur is dus steeds en uitsluitend Henry Valentin Miller, geboren in 1891 in Yorkville (NY), als zoon van Amerikaanse ouders van Duitse afkomst: Heinrich Miller en Luise Miller-Nieting.
[Afb.: mijn (enige) boekje De aardgeest, met een foto van Henry Miller, genomen kort voor zijn dood (1980) en gekregen in een briefwisseling tussen mij en Noel Young van Capra Press in Santa Barbara, in 1985.]
12 opmerkingen:
Heel interessant. Ik kijk uit naar morgen!
Trouwens, ik heb je andere boekje, over Mijny, ontvangen! Zodra ik het boek uit heb wat ik nu aan het lezen ben, ga ik er aan beginnen.
Ik ga het gemiste lezen wanneer ik terugkom van m'n lange weekend naar de sneeuw Marius . Tot volgende week dinsdag !
op het boek plexus staat een foto van Henry Miller. Het enige boek van hem in de bieb. Eens even kijken en lezen wat jou zo betovert heeft Marius. en ik wandel maar ff mee door je serie logs over deze man.
Een man over een man, de aardgeest : ik ben benieuwd, benieuwd ook of en waar en hoe het gaat raken bij mij als vrouw.
Henry Miller gaaf. Gefeliciteerd met je boek overigens! Ik wist niet dat je dat had bewerkstelligd en als ik je verhaal zo lees dan is het idd tijd voor een mooie herbewerking, het is in ieder geval bijzonder genoeg
@ Gobboe: dat boekje boven dit log is met de eerste IBM-tekstverwerker in 1985 gemaakt en één print heeft Het Drukhuis toen in een linnen band met zwart schutblad en al bijeengebracht. IJdelheid en hommage tegelijk.
Ik zal je zeker ook vanaf morgen komen lezen.
Als je nog nooit de stem van Henry Miller gehoord hebt, moet je even onderstaande link aanklikken. Daar zul je een groot aantal filmpjes voorgeschoteld krijgen, waarin hij zelf aan het woord komt.
http://video.google.com/videosearch?q=henry+miller
Sorry, de link lijkt niet te werken, dus heb ik er even wat html code aan toegevoegd, waardoor het normaliter wel moet lukken. Klik hieronder op de naam:
henry miller
Tja, ook dat lijkt bij Blogger niet te lukken. Je kunt dus maar beter gewoon Google Video in het zoekvenster van je browser intikken. Op de site waar je terechtkomt tik je vervolgens henry miller in en je zult tientallen filmpjes over en met Henry Miller aangeboden krijgen.
Heb nog niet zolang geleden de memoires van Anaïs Nin achter de kiezen gekregen. Miller had ik daarvoor al gelezen, maar niet al zijn boeken, dat geef ik grif toe. Dus ben ik heel erg benieuwd naar jouw benadering van deze oorspronkelijke, boeiende man. Ik weet dat het in jouw handen safe zit!
"Het feit dat er kunstenaars zijn, zegt al dat het leven nagenoeg ondraaglijk is". (Henry Miller).
PS: ik hoop dat jij op je eiland ook mooie momenten hebben kan, en door dit blog een beetje minder eenzaam bent...
@ Smiling Cobra: fantastisch en dank voor tip en al je moeite! Straks ga ik het doen, nu, donderdag 8.40, eerst aan 'het werk'.
na twee stukken ben ik vol, vol van zoveel zinnen, zoveel waarheden zoveel emotie. Ik kom het in stukken lezen Marius, met teveel achter elkaar lezen gaat de essentie verloren.
Het terugtrekken op een eiland, de vrijwillige ballingschap gerelateerd aan de wereld om me heen ik heb iets over geschreven, nog niet gepubliceerd, maar mijn woorden, in alle eenvoud neergepend, verbleken bij die van jou.
Een reactie posten