Pagina's

dinsdag, februari 20, 2007

De zielsverwantschap
[De aardgeest VI]

Een paar dagen geleden ontmoette ik de fotograaf Halasz Brassaï. (Een beroemde Hongaarse fotograaf. In ‘De wijsheid van het hart’ (1941) is Miller’s essay over Brassaï opgenomen: Het oog van Parijs.) Hij schrijft een boek over mij. We raak­ten in gesprek en daarin stelde ik hem de volgende vraag: “In dat wat ik in mijn boeken tot uitdrukking ben, vindt u daarin tegenstrijdigheden?” Hij antwoordde: “U bestaat doodeen­voudig uit niets anders. In alles wat u doet, is de tegenspraak aanwezig.” Dat is goed mogelijk. Walt Whitman zei over zich­zelf: “Of ik mijzelf tegenspreek? Ja, natuurlijk, dat klopt, ik spreek mezelf tegen. Nou en?” André Gide zei het even an­ders: “Alleen domoren spreken zichzelf niet tegen.” Precies. Wat betekent het ook, de tegenspraak? Toch niets. Neen, ik geloof niet dat ik een realist ben. Een surrealist evenmin. Ik heb niet zo’n vast idee van de realiteit. Wel zeg ik altijd: de realiteit waarover ik het heb, schrijf het met een grote R. Niet de objectieve realiteit.
Realistische schrijvers, daar ben ik niet bijster op gesteld. Zon­der dat het een leugen is waarover zij schrijven, is het toch een imitatie van de werkelijke realiteit. Het raakt slechts de op­per­vlakte. Het heeft geen wortels. De ruwheid. Het tijdloze. De realisten geven slechts feiten. Niet de interpretatie. Dus niet de waarheid.
De ervaring. De beleving. De subjectieve realiteit. Het is de enige zekerheid die men heeft, die het zonder definities stellen kan. Men meent vaak dat ik veel ontleen aan grote filosofen. Maar het komische is dat ik de ideeën van de filosofen onver­teerbaar vind. Ik begrijp er ook niets van, maar getroost word ik in de overtuiging dat een filosofie, zo abstract als ze is, niet te leven is. Ze heeft niets met de alledaagsheid van doen. Niets met de tegenwoordigheid. Ze is onbruikbaar.
Ik bewonder de oude Chinezen. Zij verstaan de kunst te ach­terhalen, te interpreteren. Het onderscheiden, daarin ligt de ware wijsheid. De Chinezen. Religieus zijn ze nooit geweest, maar leven, dat kunnen ze! Niet het weifelen, maar het kiezen. “If the wrong man says the right thing, it does not mean any­thing.” Dan is het ook niet waar.
Toen ik zeventien was, ontdekte ik de schrijver Laotse. De Oosterse filosofie, elke andere viel er bij in het niet. Een we­reld ging voor mij open. En dat in Brooklyn, niet te geloven! In dat idiote gezin waar ik leefde, daar las ik Laotse. On­voor­stelbaar. Het heeft zo moeten zijn. Vast en zeker. In toeval­lig­heden geloof ik niet.
De natuur. De ziel. Een verwantschap met Chinezen, Japan­ners, Hindoestanen en Indiërs. Met elk van deze rassen, zelfs daarin waar ze elkaars tegenstelling zijn. De spiritualiteit. De bron. Vroeger droomde ik dat eens de dag zou aanbreken waarop ik naar Tibet zou reizen. Neen, het is er nooit van ge­komen, ofschoon in m’n beleving wel.
Zo bewaar ik mijn eigen innerlijke Tibet.
De dood. Het woord. Een leegte. We hebben er geen idee van wat het betekent. Er is geen dood. Al weet ik niet of reïncar­natie werkelijk bestaat. Daarover ben ik onzeker, maar belang­rijk vind ik het niet. Het is onbewijsbaar, nauwelijks te begrij­pen. Leven is voldoende.
De wedergeboorte is mij niet vreemd. Ik ben vele malen ge­storven. Ontbinding en belofte, dat heb ik sterk ondervonden. De afsterving. De opstanding. Mijn leven is er vol van.
Het volkomen niets doen is mijn ideaal: je laten drijven in plaats van te zwemmen. Vanwaar toch de behoefte iets te doen? Altijd maar die drukte. Is het méér dan een teken van innerlijke onrust? Sociale problemen zijn er het gevolg van. Verlang naar ware eenvoud en wijsheid en ze zijn verdwenen. Vreselijk al die vlijtigheid. We lijken wel insecten. Zo be­weeg­lijk. Zo opgewonden. Maar zo belachelijk als dit lijkt, zo serieus nemen we het. Absurd.
Een groot woord, absurd.
Waar ik vooral aan denk, is de absurditeit van het kwade. De ongerijmdheid van het slechte. Aan het feit bijvoorbeeld dat men in een oorlog moordt. Het ontketenen van een oorlog, dat zal ik wel nooit begrijpen.
Iemand die een ander uit hartstocht vermoordt, kan ik verge­ven. De passie. Maar in een massa meetrekken en in ’t wilde weg op anderen schieten! Dat heeft met menselijkheid niets te maken. Ook met vijanden kan ik in vrede leven. Waarom zouden an­deren niet hetzelfde doen? Een utopie is het niet. Christus en Ghandi leefden zo. Het liep weliswaar slecht met hen af, maar dat is uitzonderlijk. De martelaren. Voor mij bestaat er boven­dien een groot verschil tussen het godsdienstige en de wijs­heid. De weg van de wijzen leidt zelden tot martelaarschap. Als die van de religieuzen daartoe wel leidt, is ’t hun eigen schuld. De vroomheid. De bekering. De strengheid.
De arrogantie. De dwang aan anderen hen te volgen.
Dat is ook het onderscheid tussen Mohammed en Boeddha. Aan de laatste geef ik de voorkeur, al is het belachelijk hem te vereren. De Zen leert juist dat wij allemaal Boeddha’s zijn. Erkennen zelf een Boeddha te zijn of op z’n minst het te kun­nen worden, doch tevens de devotie tot verering van een enke­ling te maken, dat is waanzin. Er anders over denken is haast niet mogelijk, want daarmee creëert men toch een idool zonder dat er verder ook nog maar iets bestaat? Slechts leegte. Slechts ijdelheid.
Raak voor genieën niet in vervoering, schenk de heiligen geen aanbidding en spreek geen vervloekingen uit over misda­di­gers. Men doet wat men kan, in ’t leven. Het leven is zoiets als een reusachtig orkest waarin ieder zijn rol heeft. Het enig be­langrijke is de ons toebedeelde rol te vervullen, welke het ook is. Dat is zowel komisch als tragisch want eigenlijk wil het zeg­­gen: “Wenn Sie ein Mörder sind, seien Sie ein guter Mör­der.”
[De ‘Wijsheid van het hart’, dat ik ooit iemand cadeau heb gedaan, heb ik bij een antiquariaat maar weer ‘terug’-besteld. Afb.: schilderij van Nicole Carvajal, “De andere liefde” naar een foto van Brassaï. De kat staat voor zinnelijkheid, de muis voor ingebeeld gevaar.]

12 opmerkingen:

Anoniem zei

Hoe meer ik over de mens achter de schrijver lees, hoe meer ik hem bewonder (alhoewel dat eigenlijk niet mag van hem... toch vind ik hem geniaal), en daar heb jij met dit blog een grote verdienste aan, Marius. Bijna àlles wat ie zegt, daar kan ik pal achter staan, dus natuurlijk moet ik wel van hem gaan houden.
Merciekes voor dit mooie begin van de dag!

Anoniem zei

De interne dialoog is de meest gevoerde dialoog in mezelf. Al vanaf mijn vroege jeugd spreek ik met mezelf. Een vat vol strijdigheden en tegenstellingen. Wie ben ik? Gurdieff zei dat een mens vele ikken heeft, en dat elke keer een ander ik op de troon zit. Of ben ik die enige, eeuwige getuige die naar zichzelf kijkt? Jij reikt in je dagelijkse blog zoveel aan, dat ik daar met een A-4-tje op zou kunnen reageren. Maar ja, de tijd… wat een inspirerende man bent u.

Julia zei

Ik ben er weer en kom later hier even bijlezen Marius, want ik heb nu weinig tijd en voor jouw stukjes ga ik altijd even rustig zitten :) Tot later !

Gerhard zei

Inspirerend, nieuwsgierig makend, bewaard voor een rustig moment op de dag. Allemaal dingen die ik herken. Ik reageer niet vaak, omdat mij gedachten en woorden tekort schieten. Maar ik kom hier wel vaak en geniet gewoon van je schrijven.

Anoniem zei

Het volkomen niets doen is mijn ideaal: je laten drijven in plaats van te zwemmen.

dit vind ik een van de mooiste zinnen in dit verhaal. Niet dat ik lui ben. Maar sta eens een dag ergens een uur of wat stil, en zie al dat gejaag rondom je heen. Het lijkt een obsesie van mensen om steeds maar bezig te zijn. Of proberen ze juist iets te ontvluchten?

Anoniem zei

Het volkomen nietsdoen is zijn ideaal ... Men kan zich afvragen waarom hij het dan niet deed. Wellicht om dezelfde redenen waarom wij het ook niet doen.

Julia zei

Ik ben weer helemaal bijgelezen tot hier en heb ervan genoten. Zo boeiend om te lezen over zo'n leven .Je spijkert mij helemaal bij Marius :) Kijk uit naar morgen ! Er komen toch 13 in totaal meende ik ?

Anoniem zei

Er volgen nog 6 schetsen uit Miller's leven. Ik vond het wel een waagstuk hiermee te beginnen maar heb er geen seconde spijt van en het geluk is aan mijn kant want zo te lezen wordt het goed ontvangen.

Gonda zei

Ik voel mijzelf heel nietig worden. Door jouw kunst dit alles zo helder te beschrijven en door Miller's gedachten. Maar ik zuig het op. Ik troost me maar dat ik mijn eigen rolletje heb...

Anoniem zei

voor mij voelt het als een terugvoeren naar de naakte waarheid. Heel basaal. Het maakt ook een beetje verdrietig. Je bent maar even op aarde en moet je eigen "nut" daarin zoeken. Ik proef een soort van zinloosheid. kan het fout hebben!

Anoniem zei

Mooi log Marius! Ik kan me trouwens wel een klein beetje vinden in jouw stelling dat je iemand kunt vergeven die doodt uit hartstocht, ware het niet dat ik het zelf nog nooit heb meegemaakt. Gelukkig niet. Ik kan het me ook niet zo goed voorstellen trouwens. Gelukkig.
B.t.w. (reactie op jouw reactie op mijn log:) we hebben gelukkig heel veel lol gehad. Een ontmoeting met slechts 1 eikel kon onze vreugde niet dempen...

Anoniem zei

Dubbelstrijdigheden.. houdt je in evenwicht?
Kiezen tussen verstand en gevoel is ook soms tegenstrijdig.